Panduan Kerjasama Pelaburan — Kemboja (Edisi 2026) — Institut Penyelidikan Ekonomi Asia

Diterbitkan oleh: Institut Penyelidikan Ekonomi Asia

---

Ringkasan Eksekutif

Kemboja merupakan salah sebuah pasaran baharu yang paling berpotensi pembangunan di Asia Tenggara dan juga rakan kerjasama strategik komprehensif terpenting China di rantau ASEAN. Institut telah lama memantau evolusi landskap ekonomi rantau Asia Tenggara. Penyelidikan ini menunjukkan bahawa Kemboja, dengan memanfaatkan persekitaran politik yang stabil, dasar pelaburan asing yang terbuka, kedudukan geografi yang menguntungkan, dan persekitaran perniagaan yang semakin baik, sedang menjadi destinasi penting untuk penggunaan modal antarabangsa di Asia Tenggara.

Pada tahun 2024, KDNK Kemboja mencapai USD 46.35 bilion, meningkat 6% tahun ke tahun, menduduki ranking tertinggi dalam ASEAN. KDNK per kapita mencapai USD 2,627.9. Pada tahun 2024, perdagangan dua hala China-Kemboja mencapai USD 17.834 bilion, meningkat 20.3% tahun ke tahun, dengan China mengekalkan kedudukan sebagai rakan dagangan terbesar Kemboja selama 13 tahun berturut-turut. Pada April 2025, Presiden Xi Jinping membuat lawatan negara ke Kemboja, dan kedua-dua pihak mengeluarkan "Kenyataan Bersama tentang Pembinaan Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja Sepanjang Masa dalam Era Baharu dan Pelaksanaan Tiga Inisiatif Global," menandakan era baharu dalam hubungan China-Kemboja.

Institut berpendapat bahawa nilai pelaburan teras Kemboja terzahir pada tiga peringkat: pertama, persekitaran dasar yang mesra, dengan modal asing dibenarkan pemilikan 100% dalam kebanyakan industri dan Undang-undang Pelaburan Baharu menyediakan cuti cukai pendapatan sehingga 9 tahun; kedua, kelebihan geografi yang menonjol, sebagai ahli ASEAN, mampu memancar ke pasaran ASEAN berjumlah 600 juta penduduk, dengan susunan perdagangan istimewa dengan EU, AS, dan ekonomi utama lain; ketiga, kos buruh yang agak rendah, struktur demografi yang muda dengan 70% populasi di bawah umur 30 tahun, dan sumber buruh yang melimpah.

Panduan ini memperkenalkan secara sistematik gambaran politik dan ekonomi Kemboja, dasar dan peraturan pelaburan, kerjasama ekonomi dan perdagangan China-Kemboja, saluran pembiayaan syarikat, aspek penting pematuhan operasi, dan maklumat asas tentang kehidupan dan bekerja di Kemboja, menyediakan rujukan pembuat keputusan untuk syarikat China yang melabur di Kemboja.

---

Pendahuluan

Institut Penyelidikan Ekonomi Asia merupakan badan profesional yang beriltizam dalam penyelidikan ekonomi rantau Asia, komited menyediakan maklumat persekitaran pelaburan dan perkhidmatan perundingan yang berwibawa dan profesional untuk syarikat domestik dan asing. Untuk membantu syarikat China memahami dengan lebih baik persekitaran dan peluang pelaburan Kemboja, kami telah menyusun panduan ini.

Panduan ini menggunakan struktur enam bab, memperkenalkan secara sistematik gambaran politik dan ekonomi Kemboja, dasar dan peraturan pelaburan, kerjasama ekonomi dan perdagangan China-Kemboja, saluran pembiayaan syarikat, aspek penting pematuhan operasi, dan maklumat asas tentang kehidupan dan bekerja di Kemboja. Kandungan terutamanya bersumberkan data statistik rasmi Kemboja, maklumat awam daripada Kementerian Perdagangan China, dan data daripada institusi antarabangsa seperti Bank Dunia dan IMF, berusaha untuk kandungan yang berwibawa, data yang tepat, dan kebolehgunaan yang kukuh.

Panduan ini akan dikemas kini mengikut perubahan dalam situasi politik dan ekonomi Kemboja serta pelarasan dasar dan peraturan. Komen dan pembetulan daripada semua pihak dialu-alukan.

---

Jadual Kandungan

Bahagian I Gambaran Keseluruhan Kemboja

1. Gambaran Keseluruhan Negara
2. Gambaran Keseluruhan Ekonomi

Bahagian II
Persekitaran dan Dasar Pelaburan Kemboja

1. Persekitaran Perniagaan
2. Aliran Pelaburan Asing
3. Gambaran Faktor Pengeluaran
4. Dasar dan Peraturan Pelaburan

Bahagian III
Pelaburan Syarikat China di Kemboja

1. Kerjasama Ekonomi dan Perdagangan China-Kemboja
2. Bentuk Pelaburan
3. Sektor Pelaburan Utama
4. Kes Perwakilan

Bahagian IV
Pembiayaan Syarikat

1. Gambaran Pasaran Kewangan
2. Saluran Pembiayaan

Bahagian V

Pematuhan Operasi dan Penyelesaian Pertikaian Perdagangan

1. Pematuhan Domestik
2. Pematuhan Operasi di Kemboja
3. Penyelesaian Pertikaian Perdagangan

Bahagian VI

Maklumat Asas tentang Kehidupan dan Bekerja di Kemboja

1. Visa
2. Perumahan
3. Insurans Perubatan
4. Akaun Bank
5. Maklumat Hubungan

---

Bahagian I Gambaran Keseluruhan Kemboja

Penilaian AERI

Kemboja merupakan salah sebuah negara yang paling dinamik secara ekonomi di Asia Tenggara dan destinasi penting bagi syarikat China "keluar ke luar negara." Institut memperhatikan bahawa dalam konteks penstrukturan semula rantaian bekalan global, Kemboja, dengan memanfaatkan kelebihan geografi yang unik, struktur demografi yang muda, dasar pelaburan asing yang terbuka, dan kos buruh yang rendah, sedang menjadi destinasi popular untuk pemindahan pembuatan antarabangsa. KDNK Kemboja meningkat 6% pada tahun 2024, menunjukkan daya tahan ekonomi yang kukuh.

Bagi syarikat China, daya tarikan pasaran Kemboja bukan sahaja terletak pada skala ekonominya sendiri tetapi juga pada kedudukan strategiknya sebagai ahli ASEAN. Dari Kemboja, adalah mudah untuk memancar ke seluruh pasaran ASEAN. Pada masa yang sama, Kemboja mempunyai susunan perdagangan istimewa dengan EU, AS, Jepun, dan negara lain, membolehkan produk memasuki pasaran ini dengan tarif sifar atau rendah. Yang lebih penting, hubungan politik China-Kemboja luar biasa — mereka adalah "sahabat teguh" yang sebenar — dan kedua-dua negara telah menjalankan kerjasama menyeluruh di bawah rangka Inisiatif Jalur dan Laluan, menyediakan jaminan institusi yang kukuh untuk pelaburan syarikat China.

---

1 Gambaran Keseluruhan Negara

1.1 Persekitaran Geografi

Lokasi Geografi

Kemboja terletak di bahagian selatan Semenanjung Indochina, bersempadan dengan Vietnam di timur dan tenggara, Laos di timur laut, Thailand di utara dan barat laut, dan Teluk Thailand di barat dan barat daya. Keluasan negara kira-kira 181,000 kilometer persegi, dengan garis pantai kira-kira 460 kilometer. Kedudukan geografi Kemboja menguntungkan, berfungsi sebagai jambatan penting yang menghubungkan Asia Timur dan Asia Tenggara.

Iklim

Kemboja mempunyai iklim monsun tropika, panas dan lembap sepanjang tahun. Suhu purata tahunan antara 27 hingga 32°C, dibahagikan kepada musim hujan (Mei hingga Oktober) dan musim kering (November hingga April). Musim hujan menyumbang kira-kira 80% daripada jumlah hujan tahunan.

Populasi

Mengikut data rasmi Kemboja, sehingga Disember 2024, populasi Kemboja kira-kira 17.28 juta. Struktur demografi muda, dengan kira-kira 70% di bawah umur 30 tahun, menyediakan sumber buruh yang melimpah. Kumpulan etnik utama ialah Khmer (kira-kira 90%), dengan kumpulan minoriti tambahan termasuk Cham, Pnong, dan Lao.

Ibu Negara

Ibu negara Phnom Penh merupakan pusat politik, ekonomi, dan budaya Kemboja, dengan populasi kira-kira 2.5 juta. Phnom Penh merupakan bandar terbesar Kemboja dan kawasan tumpuan utama pelaburan asing.

Pembahagian Pentadbiran

Kemboja dibahagikan kepada 24 wilayah dan 1 perbandaran (ibu negara Phnom Penh). Wilayah utama termasuk Siem Reap, Sihanoukville, Kampong Cham, dan Battambang.

1.2 Sistem Politik

Bentuk Kerajaan

Kemboja mengamalkan monarki berperlembagaan. Raja merupakan ketua negara tertinggi tetapi tidak menyertai pentadbiran kerajaan, dengan tanggungjawab utama mengekalkan kedaulatan negara, perpaduan bangsa, dan kepercayaan agama. Raja semasa ialah Norodom Sihamoni, yang menaiki takhta pada Oktober 2004.

Perlembagaan

Perlembagaan semasa Kemboja telah diluluskan oleh Perhimpunan Perlembagaan pada 21 September 1993 dan ditandatangani berkuat kuasa oleh Raja Sihanouk pada 24 September tahun yang sama. Perlembagaan menetapkan bahawa Kemboja ialah monarki berperlembagaan yang mengamalkan sistem berbilang parti dan ekonomi pasaran bebas.

Parlimen

Perhimpunan Kebangsaan merupakan badan perundangan tertinggi, terdiri daripada 125 ahli yang dipilih melalui pilihan raya umum untuk penggal lima tahun. Perhimpunan Kebangsaan semasa ditubuhkan pada Ogos 2023, dengan Parti Rakyat Kemboja memegang 120 kerusi dan Parti Funcinpec memegang 5 kerusi.

Senat ditubuhkan pada 1999 dan kini mempunyai 62 senator. Senat semasa ditubuhkan pada April 2024, dengan 58 ahli dipilih, 2 dilantik secara langsung oleh Raja, dan 2 dilantik oleh Perhimpunan Kebangsaan.

Kerajaan

Kerajaan semasa merupakan pentadbiran ke-7, ditubuhkan pada Ogos 2023, dengan Hun Manet sebagai Perdana Menteri. Perdana Menteri merupakan ketua kerajaan, mengetuai Jemaah Menteri dalam melaksanakan kuasa eksekutif.

Parti Politik

Parti politik utama termasuk Parti Rakyat Kemboja dan Parti Funcinpec. Parti Rakyat Kemboja merupakan parti pemerintah, memegang majoriti mutlak kerusi dalam Perhimpunan Kebangsaan.

1.3 Sistem Kehakiman

Sistem kehakiman Kemboja terdiri daripada tiga peringkat: mahkamah pertama, mahkamah rayuan, dan Mahkamah Agung. Kemboja juga mempunyai mahkamah khusus, termasuk mahkamah buruh dan mahkamah remaja.

Kemerdekaan kehakiman dinyatakan secara eksplisit dalam perlembagaan, walaupun operasi praktikal masih menghadapi cabaran. Sistem mahkamah mengalami kekangan sumber dan kekurangan personel profesional. Pelabur asing yang menghadapi pertikaian komersial harus mengutamakan penyelesaian melalui rundingan, mediasi, atau arbitraj.

1.4 Hubungan Luar Negeri

Dasar Luar Negeri Asas

Kemboja mengejar dasar luar negeri yang bebas, aman, berkekal neutral, dan tidak bersekutu. Ia ahli Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Gerakan Non-Blok, ASEAN, dan organisasi antarabangsa lain. Kemboja mengutamakan hubungan mesra dengan negara jiran dan kuasa besar.

Hubungan dengan ASEAN

Kemboja merupakan ahli ASEAN (menyertai pada 1999), aktif menyertai integrasi ASEAN dan pernah menjadi Pengerusi ASEAN pada 2002, 2012, dan 2022. Kemboja bekerjasama secara meluas dengan negara ahli ASEAN lain merentasi bidang keselamatan politik, ekonomi, dan sosio-budaya.

Hubungan dengan China

China dan Kemboja secara rasmi menjalinkan hubungan diplomatik pada 19 Julai 1958, sebagai jiran tradisional yang mesra. Pada Disember 2010, kedua-dua negara menjalinkan perkongsian kerjasama strategik komprehensif. Pada April 2019, kedua-dua negara menandatangani "Pelan Tindakan untuk Membina Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja," menjadikan Kemboja negara pertama yang menandatangani pelan sedemikian dengan China. Pada September 2023, kedua-dua negara menandatangani "Pelan Tindakan untuk Membina Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja dalam Era Baharu (2024-2028)." Pada April 2025, Presiden Xi Jinping membuat lawatan negara ke Kemboja, dan kedua-dua pihak mengeluarkan "Kenyataan Bersama tentang Pembinaan Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja Sepanjang Masa dalam Era Baharu dan Pelaksanaan Tiga Inisiatif Global," meningkatkan hubungan dua hala kepada "Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja Sepanjang Masa dalam Era Baharu."

Pertukaran peringkat tinggi China-Kemboja adalah kerap. Pada tahun 2024, Raja Sihamoni, Presiden Senat Hun Sen, Presiden Perhimpunan Kebangsaan Khuon Sudary, dan Perdana Menteri Hun Manet melawat China secara berurutan. Pada tahun 2025, Presiden Xi Jinping membuat lawatan negara ke Kemboja. Pertukaran rapat antara pemimpin kedua-dua negara telah menyuntik momentum yang kuat ke dalam pembangunan hubungan China-Kemboja.

Dokumen kerjasama utama:
- 1 Januari 2022: "Perjanjian Perdagangan Bebas antara Kerajaan Republik Rakyat China dan Kerajaan Diraja Kemboja" berkuat kuasa
- September 2023: "Pelan Tindakan untuk Membina Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja dalam Era Baharu (2024-2028)"
- April 2025: "Kenyataan Bersama tentang Pembinaan Komuniti Berkongsi Masa Depan China-Kemboja Sepanjang Masa dalam Era Baharu dan Pelaksanaan Tiga Inisiatif Global"

Rangka kerjasama "Heksagon Berlian" China-Kemboja:
- Kerjasama politik: pertukaran peringkat tinggi yang kerap
- Kerjasama tenaga: Stesen Hidro Sesan 2 Bawah dan projek tenaga lain beroperasi
- Kerjasama infrastruktur: Lebuhraya Phnom Penh-Sihanoukville, Lapangan Terbang Antarabangsa Siem Reap-Angkor
- Kerjasama pertanian: pertumbuhan pesat dalam perdagangan beras, buah-buahan tropika
- Kerjasama perdagangan dan pelaburan: China rakan dagangan terbesar Kemboja selama 13 tahun berturut-turut
- Pertukaran rakyat: kerjasama mendalam dalam pendidikan, penjagaan kesihatan, dan pelancongan

"Koridor Pembangunan Perindustrian" dan "Koridor Ikan dan Beras":
- "Koridor Pembangunan Perindustrian" memfokuskan peningkatan pembuatan Kemboja, mengutamakan Zon Ekonomi Khas Sihanoukville dan pembangunan taman perindustrian lain
- "Koridor Ikan dan Beras" memfokuskan pemodenan pertanian Kemboja, mempromosikan eksport beras, buah-buahan tropika ke China

1.5 Masyarakat dan Budaya

Kumpulan Etnik

Kumpulan etnik Khmer merupakan majoriti di Kemboja, menyumbang kira-kira 90% daripada populasi negara. Kumpulan etnik lain termasuk Cham, Pnong, Lao, dan Kinh.

Bahasa

Bahasa Khmer merupakan bahasa rasmi Kemboja. Bahasa Inggeris digunakan secara meluas dalam perniagaan dan pelancongan, dan bahasa Cina digunakan secara meluas dalam komuniti etnik Cina tempatan.

Agama

Agama Buddha (terutamanya Buddha Theravada) merupakan agama negara Kemboja, dengan kira-kira 95% populasi menganut agama Buddha. Agama lain termasuk Islam dan Kristian.

Mata Wang

Mata wang Kemboja ialah Riel (KHR), tetapi Dolar AS beredar secara meluas, dengan kira-kira 85% deposit bank dan 90% transaksi diselaraskan dalam USD. RMB juga boleh digunakan dalam beberapa senario komersial. Pada tahun 2024, kadar pertukaran Riel/USD kira-kira 4,071:1.

Etika Budaya

• Orang Kemboja menganggap kepala sebagai bahagian suci; menyentuh kepala orang lain tidak sesuai
• Menghantar objek, gunakan tangan kanan atau kedua-dua tangan; elakkan menggunakan tangan kiri
• Kasut mesti ditanggalkan apabila memasuki kuil atau pagoda; seluar pendek atau pakaian tanpa lengan tidak dibenarkan
• Orang Kemboja biasanya memberi salam dengan sampeah (tapak tangan ditekan bersama di paras dada dengan sedikit tunduk)
• Apabila menunjukkan hormat kepada orang tua atau sami, kekalkan postur yang lebih rendah

Etika Perniagaan

• Orang perniagaan Kemboja mempunyai kesedaran masa yang agak longgar; mesyuarat perniagaan harus dijadualkan lebih awal
• Berikan kad perniagaan pada pertemuan pertama; kad sebaiknya dicetak dalam bahasa Inggeris dan Khmer
• Rundingan perniagaan memerlukan kesabaran; membina kepercayaan adalah kunci untuk mencapai kerjasama
• Pakaian perniagaan formal harus sederhana; lelaki harus memakai baju lengan panjang, wanita sut atau dress
• Apabila memberi hadiah, elakkan pembungkusan hijau (melambangkan penyakit) dan putih (melambangkan kematian)

---

2 Gambaran Keseluruhan Ekonomi

2.1 Makroekonomi

Penilaian AERI

Institut memperhatikan bahawa pembangunan ekonomi Kemboja menunjukkan daya tahan yang kukuh. Dengan pertumbuhan KDNK 6% pada tahun 2024, dalam konteks pelbagai cabaran ekonomi global, kadar pertumbuhan ini menunjukkan vitaliti ekonomi Kemboja. Perlu diperhatikan, Kemboja secara aktif memajukan diversifikasi ekonomi, menaik taraf daripada pembuatan pakaian tradisional kepada industri intensif teknologi bernilai tinggi tambah, termasuk pemasangan elektronik, pembuatan tayar, dan pemprosesan mendalam produk pertanian. Pelaburan langsung asing meningkat 40% pada tahun 2024, mencerminkan keyakinan modal antarabangsa terhadap Kemboja.

Keluaran Dalam Negara Kasar

Mengikut data Bank Dunia, KDNK Kemboja pada tahun 2024 mencapai USD 46.35 bilion, meningkat 6% (pertumbuhan KDNK sebenar). KDNK per kapita mencapai USD 2,627.9. Kadar inflasi harga pengguna pada tahun 2024 hanya 0.9%, tahap terendah dalam hampir sedekad.

Struktur Industri

Ekonomi Kemboja terutamanya didorong oleh perkhidmatan dan pembuatan. Pada tahun 2024, struktur industri kira-kira: perkhidmatan 43%, perindustrian 38% (di mana pembuatan kira-kira 28%), dan pertanian 19%.

Industri utama termasuk:
- Pembuatan: pakaian, kasut, pemasangan elektronik, tayar, dll.
- Pertanian: beras, getah, gajus, buah-buahan tropika, dll.
- Perkhidmatan: pelancongan, kewangan, runcit, dll.
- Pembinaan: hartanah, pembangunan infrastruktur, dll.

Perdagangan Luar

Mengikut data Kastam Kemboja, jumlah perdagangan pada tahun 2024 mencapai USD 54.74 bilion, meningkat 16% tahun ke tahun. Eksport berjumlah USD 26.2 bilion, naik 15.7%; import berjumlah USD 28.54 bilion, naik 18%.

Inflasi

Kadar inflasi Kemboja pada tahun 2024 hanya 0.9%, menurun lagi daripada 2.1% pada tahun 2023, mencapai tahap terendah dalam hampir sedekad.

Pelaburan Asing

Pada tahun 2024, Kemboja meluluskan 414 projek pelaburan dengan jumlah pelaburan yang dipersetujui kira-kira USD 6.9 bilion, peningkatan 40% tahun ke tahun. Projek pelaburan ini dijangka mewujudkan 320,000 pekerjaan. Pelaburan langsung asing terutamanya tertumpu pada pembuatan, hartanah, dan tenaga.

2.2 Perancangan Pembangunan

Strategi Pentagonal

Pada Ogos 2023, kerajaan baharu Kemboja mengisytiharkan fasa pertama "Strategi Pentagonal," bertujuan memandu Kemboja ke arah visi menjadi negara berpendapatan menengah-atas dalam 25 tahun akan datang. Strategi Pentagonal akan dilaksanakan dalam 5 fasa, dimajukan oleh 5 kerajaan berturut-turut.

2.3 Profil Wilayah

Phnom Penh merupakan ibu negara dan pusat ekonomi terpenting Kemboja, menumpukan majoriti aktiviti perindustrian, komersial, dan kewangan negara. Sihanoukville terletak di pantai barat daya Kemboja dan merupakan lokasi pelabuhan laut dalam terbesar negara. Siem Reap merupakan destinasi pelancongan terkenal Kemboja, terkenal dengan Tapak Warisan Dunia Angkor Wat.

2.4 Infrastruktur

Kemboja mempunyai panjang jalan raya jumlah kira-kira 65,000 kilometer. Lebuhraya Phnom Penh-Sihanoukville sepanjang 187.05 km dibuka secara rasmi pada Oktober 2022. Lapangan Terbang Antarabangsa Siem Reap-Angkor mula beroperasi pada Oktober 2023, merupakan lapangan terbang antarabangsa terbesar Kemboja. Pelabuhan Sihanoukville merupakan pelabuhan laut dalam antarabangsa tunggal Kemboja, dengan pemindahan kargo 1.032 juta TEU pada tahun 2024.

2.5 Zon Ekonomi

Kerajaan Kemboja sedang giat membangunkan zon ekonomi khas, dengan jumlah 52 SEZ, di mana 28 beroperasi. Zon Ekonomi Khas Sihanoukville merupakan satu-satunya zon kerjasama ekonomi dan perdagangan peringkat kebangsaan antara China dan Kemboja yang mempunyai perjanjian kerajaan dua hala. Sehingga akhir 2024, zon ini telah menarik 202 syarikat, mewujudkan 32,000 pekerjaan. Pada tahun 2024, jumlah import dan eksport syarikat zon mencapai USD 4.078 bilion, menyumbang kira-kira 7.45% daripada jumlah perdagangan nasional Kemboja.

2.6 Perjanjian Perdagangan Berbilang Hala dan Dua Hala

Kemboja menyertai WTO pada tahun 2004. RCEP berkuat kuasa pada 1 Januari 2022. Perjanjian Perdagangan Bebas China-Kemboja berkuat kuasa pada 1 Januari 2022, FTA dua hala pertama Kemboja dan FTA pertama China dengan negara kurang maju. Sebagai negara kurang maju (LDC), Kemboja menikmati keistimewaan GSP daripada 28 negara dan wilayah termasuk AS, EU, dan Jepun.

---

Bahagian II
Persekitaran dan Dasar Pelaburan Kemboja

Penilaian AERI

Institut berpendapat bahawa Kemboja merupakan salah satu pilihan penting bagi syarikat China yang melabur di Asia Tenggara. Pertama, politik dan masyarakat Kemboja stabil, dan sistem undang-undangnya semakin baik; kedua, kerajaan Kemboja sangat mengutamakan menarik pelaburan asing, dan pelaksanaan Undang-undang Pelaburan Baharu pada tahun 2021 telah mengoptimumkan persekitaran pelaburan; ketiga, Kemboja mempunyai susunan perdagangan istimewa dengan AS, EU, Jepun, dan ekonomi utama lain; keempat, hubungan China-Kemboja luar biasa, dengan kepercayaan politik bersama yang mendalam, menyediakan persekitaran institusi yang baik untuk pelaburan syarikat China.

---

1 Persekitaran Perniagaan Kemboja

1.1 Penilaian Luar

IMF meramalkan kadar pertumbuhan ekonomi Kemboja mencapai 5.8% pada tahun 2025. Standard Chartered Bank menyenaraikan Kemboja sebagai salah satu daripada 20 destinasi keutamaan untuk pelaburan dan pembangunan perniagaan oleh institusi kewangan AS dan Eropah.

1.2 Langkah Penambahbaikan Persekitaran Perniagaan

Pada Oktober 2021, Kemboja mengisytiharkan Undang-undang Pelaburan Baharu, menyediakan cuti cukai pendapatan sehingga 9 tahun, prosedur kelulusan dipermudahkan kepada 20 hari, dan mekanisme perkhidmatan "satu henti."

1.3 Gambaran Pelaburan Asing

Pada tahun 2024, Kemboja meluluskan 414 projek pelaburan dengan jumlah pelaburan dipersetujui kira-kira USD 6.9 bilion, naik 40% tahun ke tahun. China (termasuk Hong Kong, Macau, dan Taiwan) menyumbang kira-kira 49.8%, menjadi sumber pelaburan asing terbesar.

1.4 Gambaran Faktor Pengeluaran

Harga elektrik industri kira-kira USD 0.12-0.18/kWh. Harga air industri kira-kira USD 0.3-0.5 per meter padu. Gaji minimum sektor pakaian, kasut, dan barangan perjalanan 2024 ialah USD 204/bulan (USD 208/bulan pada 2025). Pendapatan sebenar pekerja kira-kira USD 220-250 sebulan.

2 Dasar dan Peraturan Pelaburan Asing Kemboja

2.1 Pihak Berkuasa Berkepentingan

Majlis Pembangunan Kemboja (CDC) merupakan pihak berkuasa tertinggi untuk kelulusan pelaburan. CDC mempunyai mekanisme perkhidmatan "satu henti."

2.2 Akses Pasaran

Kemboja pada asasnya tidak mengenakan sekatan industri ke atas pelaburan asing; majoriti mutlak industri membenarkan pemilikan asing 100%. Kawasan terhad termasuk penyiaran dan televisyen (perlu usaha sama dengan rakan Kemboja) dan pemilikan tanah (orang asing tidak boleh mempunyai tanah secara langsung tetapi boleh menggunakan melalui pajakan).

2.3 Pemerolehan Tanah

Orang asing tidak boleh mempunyai tanah secara langsung tetapi boleh menggunakan tanah melalui pajakan jangka panjang (sehingga 99 tahun) atau membeli bangunan dengan tanah.

2.4 Peraturan Pertukaran Asing

Kemboja mengamalkan dasar pertukaran asing bebas tanpa sekatan ke atas aliran masuk dan keluar. USD beredar secara meluas dengan kira-kira 85% deposit bank dan 90% transaksi diselaraskan dalam USD.

---

Bahagian III
Pelaburan Syarikat China di Kemboja

Penilaian AERI

Institut memperhatikan bahawa syarikat China telah menjadi sumber pelaburan asing terbesar Kemboja, dengan pelaburan yang meluas dan berjaya merentasi pelbagai sektor. Projek mercu tanda seperti Zon Ekonomi Khas Sihanoukville, Lebuhraya Phnom Penh-Sihanoukville, dan Lapangan Terbang Antarabangsa Siem Reap-Angkor bukan sahaja mempromosikan pembangunan ekonomi Kemboja tetapi juga mewujudkan pekerjaan tempatan yang besar.

---

1 Kerjasama Ekonomi dan Perdagangan China-Kemboja

Pada tahun 2024, perdagangan dua hala China-Kemboja mencapai USD 17.834 bilion, meningkat 20.3% tahun ke tahun. China mengekalkan kedudukan sebagai rakan dagangan terbesar Kemboja selama 13 tahun berturut-turut. Pelaburan langsung China di Kemboja pada tahun 2024 berjumlah USD 1.46 bilion, dengan stok pelaburan kumulatif mencapai USD 9.08 bilion.

2 Bentuk Pelaburan

Pelabur asing boleh menubuhkan syarikat liabiliti terhad (100% pemilikan asing dibenarkan), pejabat perwakilan, pejabat cawangan, atau melabur melalui zon ekonomi khas.

3 Sektor Pelaburan Utama

Sektor utama termasuk pembuatan (pakaian, tayar, pemasangan elektronik, pemprosesan pertanian), infrastruktur (lebuhraya, lapangan terbang, pelabuhan), tenaga (hidro, solar, angin), pertanian (beras, buah-buahan tropika), dan pelancongan.

4 Kes Perwakilan

4.1 Zon Ekonomi Khas Sihanoukville

Zon ini menarik 202 syarikat, mewujudkan 32,000 pekerjaan, dengan jumlah import-eksport USD 4.078 bilion pada tahun 2024.

4.2 Lebuhraya Phnom Penh-Sihanoukville

Pelaburan USD 2.019 bilion, mengurangkan perjalanan daripada 5 jam kepada kurang 2 jam, mewujudkan 11,000 pekerjaan.

4.3 Lapangan Terbang Antarabangsa Siem Reap-Angkor

Beroperasi Oktober 2023, mengendalikan 1.403 juta penumpang pada 2024, mewujudkan lebih 4,000 pekerjaan.

---

Bahagian IV
Pembiayaan Syarikat

1 Gambaran Pasaran Kewangan

Pada tahun 2024, sistem perbankan mempunyai 59 bank komersial. ABA Bank merupakan yang terbesar dengan aset USD 13.8 bilion. Jumlah aset perbankan mencapai USD 91.1 bilion. Kadar faedah pinjaman kira-kira 12%-18%. Rizab pertukaran asing mencapai USD 22.5 bilion.

2 Saluran Pembiayaan

Pinjaman bank, pembiayaan bon, pembiayaan ekuiti, pembiayaan perdagangan, pembiayaan projek (BOT/PPP), dan pembiayaan dasar.

---

Bahagian V

Pematuhan Operasi dan Penyelesaian Pertikaian Perdagangan

Pematuhan merupakan kunci kejayaan pelaburan di Kemboja. Perhatian harus diberikan kepada pematuhan buruh, cukai, alam sekitar, budaya tempatan, dan pemilihan kaedah penyelesaian pertikaian yang sesuai.

1 Pematuhan Domestik

Pemfailan pelaburan luar negara, pengurusan pertukaran asing, dan pengurusan pembiayaan.

2 Pematuhan Operasi di Kemboja

Pendaftaran syarikat, pematuhan cukai (cukai pendapatan korporat 20%, CNT 10%), pematuhan buruh (gaji minimum USD 204/bulan, kuota pekerja asing 10%), perlindungan alam sekitar, dan perlindungan harta intelek.

3 Penyelesaian Pertikaian Perdagangan

Rundingan, mediasi, arbitraj (Pusat Arbitraj Komersial Kemboja, ICC, SIAC), dan litigasi. Kemboja ahli Konvensyen New York dan Konvensyen ICSID.

---

Bahagian VI

Maklumat Asas tentang Kehidupan dan Bekerja di Kemboja

1 Visa

Visa pelancong (Jenis T, 30 hari), Visa perniagaan (Jenis E, boleh dilanjutkan sehingga 1 tahun), Permit kerja (USD 100/tahun, kuota pekerja asing 10%).

2 Perumahan

Phnom Penh: apartmen studio USD 200-400/bulan, apartmen dua bilik tidur USD 400-800/bulan. Sihanoukville: lebih rendah.

3 Insurans Perubatan

Disyorkan membeli insurans perubatan antarabangsa. Hospital utama: Hospital Calmette, Hospital Persahabatan Khmer-Soviet di Phnom Penh.

4 Akaun Bank

Bank utama: ABA Bank, Canadia Bank, ACLEDA Bank, Bank of China (Hong Kong) Cawangan Phnom Penh.

5 Maklumat Hubungan

Kecemasan: Polis 117, Bomba 118, Ambulans 119. Kedutaan China di Kemboja: No.156, Mao Tse Toung Blvd., Phnom Penh, Tel: 023-210206. CDC: Tel 023-219 999, www.cdc.gov.kh

---

Sumber Data dan Penafian

Data panduan ini terutamanya bersumberkan Kementerian Perdagangan China, CDC Kemboja, Bank Kebangsaan Kemboja, Bank Dunia, dan IMF. Panduan ini untuk rujukan sahaja dan tidak merupakan nasihat pelaburan.

---

Dikarang oleh: Institut Penyelidikan Ekonomi Asia

Tarikh pengkarangan: 2026